Những lưu ý quan trọng cho mẹ bầu trong 3 tháng đầu thai kỳ

Que thử hiện hai vạch là khoảnh khắc nhiều gia đình chờ đợi, và ngay sau niềm vui thường là hàng loạt câu hỏi: khi nào nên đi khám, cần ăn gì, có được uống thuốc cảm không, tập thể dục có sao không. Ba tháng đầu, tính đến hết tuần thứ 13 của thai kỳ, là giai đoạn tim, não, tủy sống và hầu hết các cơ quan của thai nhi được hình thành. Đây cũng là lúc cơ thể mẹ thay đổi nhanh nhất về nội tiết.

Chăm sóc tốt trong giai đoạn này giúp giảm nguy cơ dị tật, phát hiện sớm những bất thường và giúp mẹ vượt qua ốm nghén nhẹ nhàng hơn. Dưới đây là những điều bác sĩ sản khoa thường dặn các mẹ trong lần khám thai đầu tiên.

Khám thai lần đầu: nên đi khi nào?

Khi chậm kinh và thử thai dương tính, mẹ nên đi khám sản khoa sớm, thường vào khoảng tuần thứ 6–8 tính từ ngày đầu kỳ kinh cuối. Lần khám này nhằm xác định thai đã vào buồng tử cung hay chưa, có tim thai hay chưa, số lượng thai và ước tính tuổi thai, ngày dự sinh.

Nên đi khám sớm hơn, không chờ đến tuần thứ 6, nếu mẹ có đau bụng, ra máu âm đạo, từng mang thai ngoài tử cung, từng sảy thai, hoặc đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp.

Các mốc khám và xét nghiệm trong 3 tháng đầu

Mốc tuần 11–13 rất quan trọng và có khung thời gian cố định. Nếu bỏ lỡ, một số phương pháp sàng lọc sẽ không còn chính xác, vì vậy mẹ nên ghi nhớ lịch hẹn này.

Dinh dưỡng và vi chất cần thiết

Nhiều người nghĩ mang thai là phải "ăn cho hai người", nhưng trong 3 tháng đầu, nhu cầu năng lượng của mẹ gần như chưa tăng đáng kể. Điều quan trọng hơn là chất lượng bữa ăn và đủ vi chất.

Axit folic

Axit folic giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo phụ nữ bổ sung axit folic từ trước khi mang thai và duy trì suốt 3 tháng đầu. Liều lượng cụ thể, nhất là với người có tiền sử thai dị tật hoặc đang dùng một số loại thuốc, cần do bác sĩ chỉ định.

Sắt, canxi, i-ốt

Bác sĩ sẽ tư vấn bổ sung sắt để phòng thiếu máu, cùng với canxi và i-ốt tùy chế độ ăn và kết quả xét nghiệm của từng mẹ. Không nên tự mua nhiều loại viên bổ cùng lúc vì có thể thừa một số chất, đặc biệt vitamin A liều cao có thể gây hại cho thai.

Thực phẩm nên hạn chế hoặc tránh

• Thịt, cá, trứng còn sống hoặc tái; gỏi, sushi, trứng lòng đào.
• Sữa và phô mai chưa tiệt trùng, pa tê, thịt nguội để lâu, vì có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Listeria.
• Các loại cá có hàm lượng thủy ngân cao như cá kiếm, cá thu vua, cá ngừ mắt to.
• Rượu, bia dưới mọi hình thức. Không có mức rượu nào được xem là an toàn khi mang thai.
• Cà phê, trà đặc: nên giữ lượng caffeine dưới khoảng 200 mg mỗi ngày, tương đương một đến hai tách cà phê pha loãng.

Vượt qua ốm nghén và những khó chịu thường gặp

Buồn nôn và nôn gặp ở phần lớn thai phụ, thường bắt đầu khoảng tuần thứ 6 và giảm dần sau tuần 12–14. Một vài mẹo giúp dễ chịu hơn:

• Chia nhỏ thành 5–6 bữa mỗi ngày, tránh để bụng quá đói hoặc quá no.
• Ăn vài miếng bánh quy khô ngay khi thức dậy, trước khi ra khỏi giường.
• Tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, mùi nồng; ưu tiên món nguội, thanh nhẹ nếu mùi đồ ăn nóng gây buồn nôn.
• Uống nước từng ngụm nhỏ giữa các bữa ăn; gừng có thể giúp giảm buồn nôn ở một số người.

Hãy đi khám nếu nôn nhiều đến mức không ăn uống được, nôn ra mọi thứ trong hơn 24 giờ, đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt hoặc sụt cân nhanh. Đây có thể là nghén nặng, cần được bù nước và điều trị kịp thời.

Thuốc men, tiêm chủng và các yếu tố cần tránh

Ba tháng đầu là giai đoạn thai nhạy cảm nhất với tác động của thuốc và hóa chất. Nguyên tắc chung là không tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng hay thuốc nam, khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ. Ngược lại, nếu mẹ đang điều trị bệnh mạn tính, cũng không nên tự ngưng thuốc mà cần báo bác sĩ để điều chỉnh cho an toàn.

Khi đi khám bất kỳ chuyên khoa nào, kể cả nha khoa, hãy luôn báo cho bác sĩ biết mình đang mang thai. Hạn chế chụp X-quang khi không thật cần thiết; nếu cần, bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và có biện pháp che chắn phù hợp.

Về tiêm chủng, mẹ nên trao đổi với bác sĩ về các mũi được khuyến cáo trong thai kỳ như vắc xin uốn ván, cúm, ho gà ở thời điểm phù hợp. Các vắc xin sống giảm độc lực như sởi – quai bị – rubella, thủy đậu không tiêm khi đang mang thai.

Những yếu tố khác nên tránh: khói thuốc lá (kể cả hút thụ động), tiếp xúc hóa chất, thuốc trừ sâu, sơn; xông hơi, tắm nước quá nóng; và dọn phân mèo (nguy cơ nhiễm Toxoplasma) nếu không đeo găng tay.

Sinh hoạt, vận động và tinh thần

Nếu thai kỳ diễn tiến bình thường, mẹ vẫn có thể làm việc và vận động nhẹ nhàng. Các hướng dẫn sản khoa khuyến khích phụ nữ mang thai khỏe mạnh vận động mức độ vừa phải khoảng 150 phút mỗi tuần, như đi bộ, bơi, yoga dành cho bà bầu. Tránh các môn có nguy cơ va chạm, té ngã hoặc nâng vật nặng.

Quan hệ vợ chồng nhìn chung không ảnh hưởng đến thai bình thường, trừ khi có ra máu, đau bụng hoặc bác sĩ có chỉ định kiêng. Mẹ nên ngủ đủ giấc, mặc quần áo rộng rãi, giữ vệ sinh vùng kín và uống đủ khoảng 2 lít nước mỗi ngày.

Thay đổi nội tiết khiến nhiều mẹ dễ lo âu, nhạy cảm. Hãy chia sẻ với chồng và người thân, tham gia lớp tiền sản nếu có thể. Nếu buồn bã, mất hứng thú kéo dài trên hai tuần, mẹ nên nói với bác sĩ để được hỗ trợ.

Dấu hiệu bất thường cần đến bệnh viện ngay

Mẹ bầu cần đến cơ sở y tế có khoa sản ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Ra máu âm đạo, dù ít hay nhiều.
• Đau bụng dưới dữ dội, đặc biệt đau lệch một bên, có thể kèm choáng váng, ngất (cảnh báo thai ngoài tử cung).
• Sốt từ 38 °C trở lên.
• Nôn nhiều không ăn uống được, tiểu ít.
• Đau khi đi tiểu, tiểu buốt, tiểu ra máu.
• Ra dịch âm đạo bất thường có mùi hôi, ngứa rát.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, phù mặt và tay đột ngột.

Đồng hành cùng mẹ từ những tuần đầu tiên

Mỗi thai kỳ là khác nhau, và những lưu ý trên chỉ mang tính chất chung. Kế hoạch khám thai, bổ sung vi chất hay vận động cụ thể cần được bác sĩ sản khoa điều chỉnh theo sức khỏe, tiền sử và kết quả xét nghiệm của từng mẹ.

Tại phòng khám, mẹ bầu có thể đặt lịch khám thai định kỳ, siêu âm và làm các xét nghiệm sàng lọc trong 3 tháng đầu, được bác sĩ theo dõi và giải đáp thắc mắc trong suốt hành trình mang thai.